پالایش نفت خام

انواع پالایشگاه :

1 – ساده : شامل تقطیر اتمسفری ، تبدیل کاتالیستی و تصفیه محصولات این فرآیند .

2 – مجتمع پالایشگاهی : علاوه بر فرآیندهای پایشگاه ساده شامل تقطیر در خلا ، شکست کاتالیدسی ، هیدرو کراکینگ می شود .

3 – پیچیده : علاوه بر فرآیندهای مجتمع پالایشگاهی شامل روغن سازی ، موم گیری ، آسفالت و دوده هم می شود .

پالایش نفت خام

واحد های جانبی پالایشگاه :

1 – انرژی حرارتی : انرژی حرارتی عملیات پالایش از دو منبع تامین می شود .

الف ) فرآورده های که کمتر برای آنها بازار وجود دارد مانند تقطیر گازهای زاید پالایشکاه یا نفت کوره سنگین یا منابع آن متشابه و مصرف آن ارزان تمام می شود مانند گاز طبیعی .

ب ) بخار به ویژه برای واحدهایی که بنا بر ملاحضات کوره نصب نمی شود .

2 – انرژی حرکتی : برای برگرداندن پمپ ها و کمپرسورهای از سه روش استفاده می شود .

الف ) موتور های برقی

ب ) توربین های بخاری

ج ) توربین های گازی : در صورت استفاده از گاز طبیعی

3 – آب : خنک کردن عملیات پالایش بوسیله آب و هوا صورت می گیرد .

تولید بخار هم نیاز مند آب کافی است لیکن مصرف آب در این دو فرآیند آن قدرها که به نظر می رسد زیاد نیست . چون آب در یک مسیر بسته گردش می کند .

4 – هوای فشرده : شیرهای خودکار ، کنترل جریان و ابزار دقیق اکثرا نیازمند هوای فشرده اند .

5 – مواد مصرفی : مواد مصرفی پالایشگاه ها را می توان به سه دسته تقسیم کرد :

الف ) موادی که مستقیما در عملیات پالایش نفت مصرف می شود که عبارتند از کاتالیت ها

- موادی برای ذودن ناخالصی های گوگردی

- موادی برای استخراج هیدروکربنهای ناخواسته

ب ) موادی که برای بهبود کیفیت فرآورده ها مصرف می شود .

مانند تترا اتیل سرب که برای بهبود کیفیت فرآورده ها مصرف می شوند یا رنگ های شیمیایی که برای مشخص کردن فرآورده مصرف می شوند مانند رنگ قرمز بنزین .

ج ) مواد برای جلوگیری از خوردگی دستگاه در عملیات پالایش نفت مصرف می شود .

د ) مواد دیگر مانند موادی برای خشک کردن فرآورده ، مواد ضد کف و موادی برای عملیات تصفیه آب

مواد افزودنی به دو روش افزوده می شود :

1 – افزودن ، افزودنی به مخزن : افزودنی به وسیله همزن کاملا یکنواخت می شود .

2 – افزودن ، افزودنی در خط لوله : افزودنی به نسبت معین در مسیر خط لوله وارد شده به این ترتیب افزودنی تارسیدن به مخزن کاملا آمیخته می شود .

پالایش

نمک زدایی : در پالایش برای به حداقل رساندن خوردگی تجهیزات پالایشگاهی معمولا پیش از واحد تقطیر نفت خام ، نمک زدایی می شود .

مراحل پالایشگاه 

1 – عملیات تفکیک – تقطیر : نفت همانطور که حرارت می بیند وارد برج تقطیر می شود بخارهایی که در قسمت های بالایی برج پدید می آید پس از سرد شدن و معیان به صورت به دست آمده از تقطیر جمع می شود . البته قسمتی از آنها به صورت مایعی پس ریز دوباره به برج برگردانده می شود تا در اثر برخورد با بخارها ، تبادل حرارت و جرم بیشتری حاصل شود . اگر بخواهیم عمل تقطیر افزایش یابد باید کاری کنیم که میزان مایع پس ریز افزایش نیابد چون مقرون به صرف نیست با قرار دادن سینی های متعدد درون برج تقطیر می توان به خلوص محصولات و تنوع برش های جدا شده از نفت افزود .

پالایش نفت خام

برج های تقطیر را به شکل زیر طراحی و احداث می کنند :

1 – برج با سینی کلاهک دار

2 – برج با سینی دریچه دار

3 – برج با سینی مشبک

4 – برج انباشته یا آکنده

برج تقطیر تحت خلاء : در برج های تقطیر مواد سبک تر و فوارتر تا حدی تفکیک می شوند ولی مواد سنگین تر در ته برج باقی می مانند . حتی اگر گرما افزایش یابد نه تنها تفکیک نمی شوند بهعلت تبدیل و شکستن به موادی از جمله کک باعث بروز مشکلات می شود در این برج چون فشار پایین تر است با در جه حرارت مشابه می توان موادی را که نقاط جوش بالاتری دارند از هم تفکیک می شوند .

عملیات تبدیل : فرآورده های حاصل از عملیات تقطیر از سویی پاسخگوی نیازهای بازار نیست . بخش عمده ای از ته مانده های برج تقطیر بی استفاده می ماند . 

بنابراین عملیات تبدیل ، مجموعه ای از فرآیندهایی است که برای تولید فرآورده های مناسب و پرهیز از ته مانده بودن مصرف . احتمالا آلاینده محیط زیست انجام می شود و به چهار دسته تقسیم می شود :

1 – عملیات شکست ( کرالینک ) : شکستن ترکیبات پیچیده تر به ترکیبات ساده تر را گویند که دو نوع است : حرارتی و کاتالیست

2 – عملیات حرارتی : در جنگ جهانی اول که بنزین حاصل از روش های تفکیکی پاسخگو نیازهای بازار نبود عملیات شکست بوسیله حرارت با شکستن ته مانده های برج های تقطیر به فراورده سبکتر ، توانست بخشی از نیاز بازار را برطرف کند این بنزین با کیفیتی بهتر از بنزین عملیات تقطیر حاصل شد .      

کاتالیتی : در فاصله دو جنگ جهانی شکست کاتالیتی ابداع شد که در آن از موادی بنام کاتالیت یا کاتالیزور استفاده می شد . کاتالیت ها ممکن است ماده ای طبیعی باشند مثلا نوعی خاک فعالی شده و یا ماده مصنوعی باشند که به صورت پودر یا دانه به کار گرفته می شوند .

واحدهای کاتالیتی به شکل :      

1 – بستر کاتالیتی ثابت

2 – بستر کاتالیتی متحرک

3 – بستر کاتالیتی سیال موثر تر و معمول تر است .

2 – عملیات تبدیل ( رفورمینگ ) در این روش هیدرو کربن های پارافینی و نفتینی به هیدرو کربنهای آروماتیک تبدیل می شوند و در کنار آن هیدروژن آزاد می شود .

واحد های کاتالیتی به دو بخش تقسیم می شود :           

1 – یونیفاینر

2 – پلاترمر

نکته : هیدرو کراکینگ : فرآیند هیدرو کراکینگ مستلزم عملیات همزمان شکست کاتالیستی و تبدیل کاتالیستی به قسمتی است که ترکیبات سنگین تر در مجاورت کاتالیزور به ترکیبات سبک تر می شکنند از سوی دیگر ترکیبات اشباع نشده در مجاورت کاتالیزور و در واکنش با هیدروژن ، به ترکیبات اشباع شده تبدیل می شود .

3 – عملیات ترکیبی : به دو نوع تقسیم می شود .

1 – پلی مریزاسیون

2 – ایزومریزاسیون

پلی مریزاسیون : طی این عملیات دو یا چند ترکیب سبک تر ترکیب می شوند و هیدرو کربن سنگین تری با نقطه جوش بالاتر تولید می شود .

ترکیبات سبک اولیه را مونومر و محصولات حاصل از ترکیب مونومر را پلی مر گویند . در ابتدا پلیمریزاسیون جهت تولید بنزین موتور ابداع شد ولی بعدها کاربرد وسیعی در پلاستیک ، فیبر ، الیاف مصنوعی و لاستیک سازی کاربرد دارد .

این عملیات نیز تحت روشهای حرارتی امروزه عمدتا کاتالیتی صورت می گیرد .

کاتالیزورها : سیلیکا آلسومین ، کلرید آلمینوم ، اسید سولفوریک و اخیرا اسید فسفریک از این دسته اند .

ایزومریزاسیون : طی این عملیات بر خلاف پلی مریزاسیون وزن ترکیبات هیدرو کربنی تغییر نمی کند فقط ساختمان مولکولی آنها به شکل دلخواه تبدیل می شود . برای ایزومریزاسیون نفت های سبک مورد استفاده قرار می گیرد .

عملیات پیوند : در این دسته عملیات با پیوند مولکولی هیدروکربن های مورد نیاز تولید می شود به این عملیات آلکیلاسیون می گویند . از پیوند مولکولی اولفین ها و ایزو بوتان ها هیدرو کربن شاخه ای پارافینی با نقطه جوش بالا و ارزش سوختی مطلوب تولید می شود . این عملیات ابتدا با کنترل دما و فشار انجام می شود ولی امروزه در مجاورت کاتالیزورهایی نظیر اسید سولفوریک ، اسید فلوئرریدریک ، اسید کلریدریک و غیره می شود .

پالایش نفت خام

3 – عملیات تصفیه : شامل جداسازی ناخالص ها و تصفیه با حلال هاست که در آن از هیدروژن استفاده می شود . چون ترکیبات هیدروکربنی نفت خام و هیدروژن کافی و ارزان به میزان کافی و ارزان در اختیار همه هست این ناخالص ها ترکیبات گوگردی – نیتروژن دار ، اکسیژن دار و فلزات نیستند و همگی را می توان به سهولت به وسیله هیدروژن و در مجاورت کاتالیست مناسب حذف کرد .

حذف ناخالص دو مرحله ای است : ابتدا اتصال عناصر ناخالصی ها به هیدروکربن ها این ناخالصی ها شکسته می شوند  سپس هیدروژن جایگزین پیوند های شکسته شده می شود . به این ترتیب از سویی هیدروکربن های اشباع و از سویی دیگر سولفید هیدروژن آمونیاک و آب تولید می شود .

تصفیه توسط حلال :

1 – جزء ناخالصی همراه هیدروکربن در یک حلال قویتر حل می شود .

2 – با جداسازی حلال از هیدروکربن ، عمل تصفیه صورت می گیرد .

3 – با جداسازی جزء ناخالص از حلال ، می توان مجددا از آن برای عملیات تصفیه بهره جست .

تهیه و تنظیم:محمدرضا عزیزی

/ 0 نظر / 23 بازدید